Showing posts with label Culture. Show all posts
Showing posts with label Culture. Show all posts

20 November 2010

Yan Win (Taung Da Gar) – Kanchay zeyar oo


အလြမ္းမေျပတဲ့ ကမ္းေျခေဇယ်ာဦး
ရန္ဝင္း (ေတာင္တံခါး)
ႏိုဝင္ဘာ ၂၁၊ ၂၀၁၀

“ၾကည္ႏူးမႈရဲ႕အရိပ္ဝယ္
ႏွစ္သိမ့္စရာစကားေတြနဲ႔ ေဖာင္ဖြဲ႔ကာပဲ

ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးဝယ္

အလြမ္းေတြမေျပပါဘူးကြယ္”

ကမ္းေျခေဇယ်ာဦး၊ ကိုလွမိုး
မူလေတးသံရွင္ ကိုခင္လတ္


အလြမ္းေတြမေျပတဲ့ ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးကို တသက္တာ မေမ့ႏိုင္ေတာ့ပါေလၿပီ။ တန္ေဆာင္မုန္းလ ေရာက္ျပန္ၿပီဆိုမွျဖင့္ စစ္ကိုင္းေတာင္နဲ႔ ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးကို ပိုလို႔ သတိရ လြမ္းဆြတ္ရျပန္ေတာ့တယ္။

“ျမစ္မင္းဧရာ ေခြကာဝိုင္းလို႔ စစ္ကိုင္းေအာင္ခ်ာေျမ၊
ေရလိႈင္းကေလးေတြ ေနေရာင္ျမဴးလို႔၊ ေငြေရာင္ျဖဴးကာေန၊

ေရႊေတာင္ဦးေမာ္ ႐ႈေမွ်ာ္ခင္းနဲ႔ ျမစ္တြင္းသာယာေပ၊”

စစ္ကိုင္းေတာင္၊ ၿမိဳ႕မၿငိမ္း
မူလေတးသံရွင္ ေလဘာတီ မျမရင္


ဂီတစာဆို ဆရာၿမိဳ႕မၿငိမ္းရဲ႕ စစ္ကိုင္းေတာင္သီခ်င္းအတိုင္းပါပဲေလ။ စစ္ကိုင္းေတာင္အထက္နား၊ ဆြမ္းဦးပုညရွင္ေစတီအပါးဆီက အေရွ႕ဘက္တလႊားကို ေတြေဝေငးေမာရင္း ႐ႈေမွ်ာ္ၾကည့္လိုက္ရင္ျဖင့္ ေခြကာပတ္ကာ ရစ္ဝိုင္းေနတဲ့ ျမစ္မင္းဧရာဝတီ နဲ႔ ခပ္လွမ္းလွမ္းမွာ ဒု႒ာဝတီျမစ္ေတြက ေငြလႈိင္းကေလးေတြ တဖ်ပ္ဖ်ပ္ တလက္လက္နဲ႔ ေနေရာင္မွာ တသြင္သြင္ျမဴးေနၾကေတာ့ ေရျပင္က်ယ္မွာ ေငြသင္ျဖဴးခင္းထားသလိုပါပဲ။

ေရႊေတာင္ဦးေမာ္ ႐ႈေမွ်ာ္ခင္း

ေရႊေတာင္ဦးေမာ္ ႐ႈေမွ်ာ္ခင္းနဲ႔အတူ အေရွ႕ေျမာက္ယြန္းယြန္း အေဝးဟိုဆီမွာေတာ့ မႏၱေလးေတာင္ကို ရီေဝေဝ မႈန္ျပျပျမင္ေနရတယ္။ ဧရာဝတီျမစ္ အေရွ႕ဖက္ကမ္းဆီမွာေတာ့ ေရႊၾကက္ယက္၊ ေရႊၾကက္က် ေစတီႏွစ္ဆူနဲ႕ ဘုရားတန္ေဆာင္းေတြ၊ ေက်ာင္းကန္ေတြက အစီအရီေပါ့။ အဲဒီပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ ႐ႈေမွ်ာ္ခင္းကို အသည္းမွာ စြဲခဲ့ရသူေတြအဖို႔မွာေတာ့၊ ကမၻာကုန္က်ယ္သ၍ ဘယ္မွာေမ့ႏိုင္ေတာ့မလဲေလ။

ဧရာဝတီျမစ္ အေရွ႕ဘက္ကမ္းက ေရႊၾကက္ယက္၊ ေရႊၾကက္က် ေစတီႏွစ္ဆူ

ေတာင္ဘက္ယြန္းယြန္းဆီက စစ္ကိုင္းတံတားႀကီးကို လွမ္းေမွ်ာ္မိျပန္တယ္။ ဒုတိယကမၻာစစ္ႀကီး အတြင္းမွာ စစ္ကိုင္းေတာင္ရိပ္ကိုခိုခဲ့ၾကတဲ့ မႏၱေလးသူ မႏၱေလးသားေတြလည္း စစ္ႀကီးၿပီးတဲ့အခါ ဆရာၿမိဳ႕မၿငိမ္းတို႔ ၿမိဳ႕မအဖြဲ႔သားေတြနဲ႔အတူ ျပည္ေတာ္ဝင္ၾကဖို႔ စစ္ကိုင္းတံတားႀကီးအနား ေလွဆိပ္က ငွက္ လို႔ေခၚတဲ့ သမၺန္ေလွေတြနဲ႔ ဧရာဝတီျမစ္ကို ျဖတ္ကူးခဲ့ၾကလိမ့္မယ္လို႔ မွန္းဆ ပံုေဖာ္ၾကည့္မိျပန္တယ္။

“ၿမိဳ႕မနဲ႔ အတူတကြ လိုက္ပါႏိုင္ေစ
ေအာင္စည္ရႊမ္းသံ ၾကားၿပီထင့္ ျပည္ေတာ္ဝင္မယ္ေလ။”
ျပည္ေတာ္ဝင္၊ ေအဝမ္း ဆရာညႇာ

ဒုတိယကမၻာစစ္ႀကီးၿပီးခါစက စစ္ကိုင္းတံတား နဲ႔ ငွက္သမၺန္ဆိပ္

“ဧရာဝတီ၊ ေရဇလာနဒီ
ျမစ္ေရ ေဖြးေဖြးဝယ္ ငွက္သမၺန္ေလွကေလးစီးၾကမည္
ေသာင္ယံဆီ၊ ေတာင္ပံခ်ီ

ခြန္းခ်ဳိေတးဖြဲ႔သီ ငွက္ေမာင္ႏွံေပ်ာ္ျမဴးၾကၿပီ

စစ္ကိုင္းတံတားဘက္ဆီကို သူလာမလားလို႔ ေမွ်ာ္မွန္းမိသည္။”

ေဇယ်ာကမ္းအလွပန္းခ်ီ၊ စႏၵယားလွထြတ္

မူလေတးသံရွင္ ရီရီသန္႔


တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္နဲ႔ စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးကို ခြဲထားလို႔ မရႏိုင္ေတာ့ပါ။ တန္ေဆာင္မုန္း လျပည့္ေန႔မတိုင္ခင္ကတည္းက မႏၱေလးသူ မႏၱေလးသားေတြ စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးဘက္ဆီကို တဖြဲဖြဲနဲ႔ ေရာက္လာၾကၿပီ။ အထူးသျဖင့္ လျပည့္ေန႔မတိုင္ခင္ အဖိတ္ေန႔မွာေတာ့ တေန႔လံုးပဲ မႏၱေလး စစ္ကိုင္းကားလမ္းေပၚမွာ စစ္ကိုင္းဘက္သြားတဲ့ကားေတြက လူအျပည့္နဲ႔ က်ပ္ညႇပ္ေနတယ္။

“ေတာင္ေျခ စိမ္းလန္း၊ ေခ်ာင္ေတြ သိန္းသန္း” လို႔ ဆရာၿမိဳ႕မၿငိမ္း တင္စားဖြဲ႔ဆိုခဲ့သလို ေခ်ာင္ လို႔ ေခၚတဲ့ ေက်ာင္းေတြ၊ ဘုရားေစတီပုထိုးေတြအျပည့္နဲ႔ စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုး၊ မင္းဝံေတာင္႐ိုး နဲ႔ မင္းကြန္း အရပ္ေဒသေတြမွာ ေအးခ်မ္းတဲ့ ရတနာသံုးပါးရဲ႕ အရိပ္ကိုခိုၿပီး ကထိန္ခင္းၾက၊ ေကာင္းမႈကုသိုလ္ အလႉဒါနျပဳၾကရင္း အပန္းေျဖတဲ့သူလည္းေျဖလို႔ အင္မတန္ ေပ်ာ္ၾကတယ္။ အေပ်ာ္လြန္ခ်င္တဲ့ သူေတြကိုလည္း အခ်င္းခ်င္းထိန္းၾကလို႔ ႐ုပ္ပ်က္ဆင္းပ်က္ ဘယ္ေတာ့မွမေတြ႔ၾကရပါ။

အဖိတ္ေန႔ ညေနခင္းနဲ႔ ညဦးပိုင္းေရာက္ေတာ့ မိတ္ေဆြေတြရိွတဲ့ ေခ်ာင္ေတြကို အျပန္အလွန္ လည္ပတ္ၾကၿပီး အစားအေသာက္ အေကၽြးအေမြးေတြနဲ႔ ဧည့္ခံၾကတယ္။ တခ်ဳိ႕လည္း စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးတန္းတေလွ်ာက္က ဘုရားေတြကို လည္ဖူးၾကတယ္။ ေစာင္းတန္းရွည္ႀကီးေတြနဲ႔ အုတ္ေလွကားအဆင့္ဆင့္ေတြ၊ ေတာလမ္းကေလးေတြမွာလည္း တက္ခ်ီတခါ ဆင္းခ်ီတလွည့္ ေကြ႔ကာ ပတ္ကာ ဝိုက္ကာ သြားၾကရင္း ေမာပန္းရမွန္းမသိေလာက္ေအာင္ပဲ ေပ်ာ္စရာေကာင္းလွတယ္။

စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးတန္းတေနရာက ေစာင္းတန္းရွည္နဲ႔ ဘုရားေစတီမ်ား

ညခ်မ္းအခ်ိန္မွာ ဘုရားေစတီေတြကို ပူေဇာ္ထားတဲ့မီးေရာင္ေတြနဲ႔ စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးတခုလံုးရဲ႕ လွပပံုကို စာပန္းခ်ီမဖြဲ႔တတ္ႏိုင္ေတာ့ပါ။ ေလမႈတ္တူရိယာေတြ၊ အေကာ္ဒီယံ၊ တေယာ၊ မယ္ဒလင္၊ ဂီတာ အတီးအမႈတ္ေတြနဲ႔ သီခ်င္းတေၾကာ္ေၾကာ္ဆိုလာသူေတြကိုလည္း ေတြ႔ႏိုင္တယ္။

“စစ္ကိုင္းေတာင္ေျခ
ေရာက္ခဲ့ျပန္ေပါ့ တို႔တေတြ

အေဖာ္အေပါင္းေဆြ ေပ်ာ္ေၾကာင္းေပ

လတန္ေဆာင္ဦးမို႔ ဆီမီးေရာင္ရွိန္ ထိန္ကာေန။

ကုသိုလ္အေပါင္း ခေညာင္းရာေျမ

ဆုေႁခြေတာင္း ေအာင္ေၾကာင္းျဖာေဝ

ကမ္းေဇယ်ာစခန္း မွန္း၊ လွမ္း၊ ျမန္းလာၾက ေဖာ္သဟာေဆြ

ၿခိမ့္သံညံမစဲ ဆိုေတး၊ ေတးသံၿပိဳင္ဆိုေန။”

တင္ဦးေလး ႏွင့္ အဖြဲ႔

အဲဒီအခါမွာ ေတာင္႐ိုးလမ္းတေလွ်ာက္နဲ႔ ဘုရားေစာင္းတန္းေတြမွာ လူက်ပ္လို႔ တိုးတိုးေခြ႔ေခြ႔ သြားရတတ္တယ္။ လူေျပာင္လူေနာက္ေတြကလည္း လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေပ်ာ္ၾကတာေတြရိွေတာ့ အမ်ားအားျဖင့္ ညပိုင္းေရာက္ရင္ တည္းခိုရာေခ်ာင္ေတြမွာပဲ နားေနၾကၿပီး မနက္ခင္းက်မွ ဘုရားဖူး ထြက္တတ္ၾကတယ္။

စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးနဲ႔ ေဇယ်ာကမ္းအလွပန္းခ်ီ

“ေရဇလာနဒီ၊ ေသလာမဟီ၊ ေဇယ်ာျပည္
စစ္ကိုင္းေတာင္ တခြင္လံုးပတ္ရံလည္

ပုထိုးဘုရားေစတီ၊ ဘိုးဘြားအေမြတည္၊ အက်ဳိးပြားေစရည္

တည္ထားႏွစ္မ်ားၾကာရွည္၊ တေမွ်ာ္တေခၚသာပဲ ႐ႈလို႔မဆံုးေတာ့သည္။”

ေဇယ်ာကမ္းအလွပန္းခ်ီ၊ စႏၵယားလွထြတ္

တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔မနက္ပိုင္းမွာေတာ့ အေရွ႕ဘက္စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးလမ္းနဲ႔ မလွမ္းမကမ္းမွာရွိတဲ့ သရက္ပင္ဆိပ္ကစၿပီး ေျမာက္ဘက္ထိပ္ ဝါးခ်က္ရြာေလွဆိပ္ဆီကို ျမစ္ေၾကာင္းတေလ်ာက္ ငွက္သမၺန္စီးရတာကိုက စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးရဲ႕ တေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ သ႐ုပ္တခုပါပဲ။

ငွက္သမၺန္ဆိပ္

“အိပြဲ႔ အိပြဲ႔ ငွက္သမၺန္ခတ္သြားတယ္

ၾကည့္ကြဲ႔ ၾကည့္ကြဲ႔ ညည္းလူဟာေၾကာင္လြန္းတယ္။

တစုတေဝး လံုမငယ္၊ က်ိတ္ပုန္းစားၾကတယ္။”

ေရခ်ဳိးဆိပ္၊ ၿမိဳ႕မၿငိမ္း

ေလွာ္တက္ႏွစ္ေခ်ာင္းနဲ႔ခတ္လိုက္လို႔ ငွက္သမၺန္ွျမည္တဲ့အသံကို ‘အိပြဲ႔ အိပြဲ႔’ လို႔ ဆရာၿမိဳ႕မၿငိမ္းက ဖြဲ႔ဆိုသြားခဲ့ပါတယ္။ ငွက္သမၺန္ွစီးရင္းလည္း အပါင္းအသင္းမိတ္ေဆြေတြနဲ႔ လမ္းမွာေတြ႔ရင္ ေအာ္ၾက ေခၚၾက ႏႈတ္ဆက္ၾကနဲ႔ ေပ်ာ္ၾကရတယ္။ လူငယ္လူရြယ္ ေယာက္်ားေလးေတြက မိန္းခေလးေခ်ာေခ်ာေတြ လမ္းမွာေတြ႔ရင္ လက္ေတြျပၾက၊ ေရႊမန္းမယ္လား ေဇယ်ာမယ္လားဗ်ာ၊ လွလိုက္တာေနာ္လို႔ ရိသဲ့သဲ့ ေျပာတတ္ၾကတယ္။ မိန္းကေလးေတြကလည္း တိတ္တခိုးျပန္ၾကည့္ၿပီး သူတို႔အခ်င္းခ်င္း တိုးတိုးက်ိတ္က်ိတ္ စၾက ေနာက္ၾက ေျပာင္ၾက ေပ်ာ္ၾကလို႔ပါပဲ။

တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔မွာ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္းသြားေနက် စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုးဘက္ဆီကို တႏွစ္တေလမ်ား မေရာက္လိုက္ရရင္ျဖင့္ ဒီတႏွစ္ေတာ့ လြဲသြားေလျခင္းလို႔ မၾကာခဏဆိုသလိုပဲ ေတြးေနမိတတ္တယ္။ ေတြးမိတိုင္းလည္း ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးကို တဝဲလည္လည္နဲ႔ သတိရေနေတာ့တာပါပဲ။

“ေအာ္၊ ဒီအခ်ိန္မ်ားကို
ေတြးေတြးၿပီး သတိေတြရလို႔

ရက္ေတြ တြက္ေရ လက္ေရခ်ဳိးရင္

တေရးေရးပဲ မွတ္မိကာလည္း

ဆံုးစ မျမင္တယ္ကြယ္”

ကမ္းေျခေဇယ်ာဦး၊ ကိုလွမိုး

တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ ညေနေစာင္းရင္ေတာ့ အခ်ိန္တန္ အိမ္ျပန္ၾကရၿပီ။ ေနာင္ႏွစ္ခါလည္း လာဦးမွာေပါ့ေလ ဆိုတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကေလးေတြကိုယ္စီ ရင္မွာပုိက္လုိ႔ ေနာင္ႏွစ္ခါလည္း ဆီးလို႔ႀကိဳကြယ္၊ ေမာင္ႀကီးလာပါမယ္ ဆိုတဲ့ ႏႈတ္ဆက္လြမ္းေတးကို တ႐ိႈက္မက္မက္သီဆိုရင္း ျပန္ခဲ့ၾကရျပန္ၿပီ။ တေရြ႕ေရြ႕နဲ႔ ေဝးၿပီးက်န္ရစ္ခဲ့တဲ့ ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးကေတာ့ ျမဴခိုးမႈန္ေတြၾကားမွာ မႈိင္းျပာ ရီေဝလို႔ပါပဲ။

ျမဴခိုးမႈန္ေတြၾကားက ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးနဲ႔ စစ္ကိုင္းေတာင္႐ိုး

အခုအခ်ိန္မွာဆုိရင္ တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ရဲ႕ ကမ္းေျခေဇယ်ာဦးကို မေရာက္ႏိုင္ေတာ့တာ ဆယ္စုႏွစ္ ႏွစ္စုမ်ားေတာင္ ၾကာခဲ့ၿပီေကာေလ။

“ေဇယ်ာကမ္းဝယ္
ျပန္လည္လို႔ပဲေတြ႔ဆံုကာ

ေပ်ာ္ေမြ႔ခ်င္ပါေသးတယ္
တေရးေရး စိတ္ဝယ္္

ေအာက္ေမ့လုိ႔ သတိရေနသူမယ္”

ကမ္းေျခေဇယ်ာဦး၊ ကိုလွမိုး

(၁) စစ္ကိုင္းေတာင္၊ ေတးေရး ၿမိဳ႕မၿငိမ္း၊ မူလေတးသံရွင္ ေလဘာတီမျမရင္
(၂) စစ္ကိုင္းေတာင္ေျခ၊ ေတးေရး (အမည္မသိ)၊ ေတးသံရွင္ တင္ဦးေလး ႏွင့္ အဖြဲ႔
(၃) ျပည္ေတာ္ဝင္၊ ေတးေရး ေအဝမ္း-ဆရာညႇာ
(၄) ေရခ်ဳိးဆိပ္၊ ေတးေရး ၿမိဳ႕မၿငိမ္း၊
(၅) ေဇယ်ာကမ္းအလွပန္းခ်ီ၊ ေတးေရး စႏၵယားလွထြတ္၊ ေတးသံရွင္ ရီရီသန္႔
(၆) ကမ္းေျခေဇယ်ာဦး၊ ေတးေရး ကိုလွမိုး၊ မူလေတးသံရွင္ ကိုခင္လတ္
(၇) ဓာတ္ပံု၊ zeyarfcfans.com
(၈) ဓာတ္ပံု၊ pbase.com/world/burma
(၉) ဓာတ္ပံု၊ myanmars.net


29 October 2010

Yan Win (Taung Da Gar) – Bagan Cedi myar

ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းက ေရွးေဟာင္းဘုရားေစတီမ်ား (၃)
ေျမေပါက္ေစတီပုထိုးမ်ား
ရန္ဝင္း (ေတာင္တံခါး)

ေအာက္တိုဘာ ၃၀၊ ၂၀၁၀

သကၠတဘာသာ စဲတ် နဲ႔ ပါဠိဘာသာ ေစတိယ က ေစတီ ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရ ျဖစ္လာပါတယ္။ ဓာတ္ေတာ္ ကိန္းဝပ္ရာ ျမင့္ျမတ္တဲ့ေနရာျဖစ္ပါတယ္။

ေစတီေတြမွာ ဌာပနာထားတာေတြကိုမူတည္ၿပီး ဓာတုေစတီ၊ ပရိေဘာဂေစတီ၊ ဥဒိႆေစတီ နဲ႔ ဓမၼေစတီ လို႔ အမွတ္အသားရွိပါတယ္။ ပရိနိဗၺာန္ျပဳၿပီးတဲ့ ဗုဒၶကိုရည္မွန္းပူေဇာ္ဖို႔ ဓာတုေစတီေတြကို စၿပီး တည္ၾကတယ္။ ေစတီေတြမွာ ဗုဒၶရဲ႕ သရီရ ဓာတ္ေတာ္အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ဆံေတာ္၊ စြယ္ေတာ္နဲ႔ ျမတ္ႏိုးရာရာ ရတနာေတြကိုပါ ဌာပနာေလ့ရွိတယ္။

ပုဂံေခတ္က ေစတီေတြကို ေျမေပါက္ေစတီေတြအေနနဲ႔သာမကပဲ ဂူဘုရားေတြအထက္မွာလည္း ကြမ္းေထာင္ပံုစံအစား ေစတီပံုကိုထည့္ၿပီး တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကတယ္။ ပုဂံၿမိဳ႕ေရွးေဟာင္းေစတီေတြက အခ်ဳိးအစားက်နေျပျပစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲ ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းက ေရွးေဟာင္းေစတီေတြကို နမူနာပံုစံယူၿပီး ေနာက္ပိုင္း ေခတ္အဆက္ဆက္မွာ ေစတီေတြကိုတည္ၾကတယ္လို႔ ခန္႔မွန္းႏိုင္ပါတယ္။

ပုဂံေခတ္နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီေတြကိုေထာက္ထားၿပီး ပုဂံေခတ္ ေခါင္းေလာင္းပံု ေစတီလံုးေတြရဲ႕ အေပၚဆံုးမွာ ထီးဆိုတဲ့အစိတ္အပိုင္းမပါပဲ အထြတ္သာပါေၾကာင္း သိႏိုင္ပါတယ္။ တျခား အစိတ္အပိုင္းေတြကေတာ့ ဒီကေန႔ေစတီေတြရဲ႕ အေျခခံအဂၤါရပ္ေတြနဲ႔ မကြာျခားလွပါ။ ပုဂံကေစတီေတြမွာ ဒကေန႔ေတြ႔ျမင္ေနၾကရတဲ့ ထီးေတြက ၁၄ ရာစုနဲ႔ ေနာက္ပိုင္းေခတ္ေတြက်မွ ထပ္ၿပီး ျဖည့္စြက္ထားတာေတြပါပဲ။

ပုဂံေခတ္ကေစတီေတြကို အမ်ဳိးအစားထပ္ခြဲရရင္ လံုးေခ်ာေစတီ၊ သီဟိုဠ္ပံုေစတီနဲ႔ ေခါင္းေလာင္းပံု ေစတီလံုးေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

သမိုင္းတင္ ပုဂံေခတ္ဦး ၁၁ ရာစု ေစာေစာပိုင္းေလာက္ကျဖစ္ျဖစ္ အဲဒီေခတ္ထက္ပိုၿပီးေစာတဲ့ အခ်ိန္ကျဖစ္ျဖစ္ တည္ထားတယ္လို႔ ခန္႔မွန္းရတဲ့ ေစတီေတြက ပံုစံ႐ိုး႐ိုးစင္းစင္းနဲ႔ လံုးေခ်ာေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ သီရိေခတၱရာ (ၿဂီေကြၾတ) က ေဘာေဘာႀကီး၊ ဘုရားႀကီး၊ ဘုရားမာ ေစတီပံုစံမ်ဳိးေတြနဲ႔ ဆင္တူတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိတဲ့ေစတီေတြကေတာ့ ငကၽြဲနားေတာင္းပုထိုး (၁၆ဝ၃/၉၁၁)၊ ဗူးဘုရား (၁၆၅၇/၉၆၁)နဲ႔ ေပါက္ပင္ရာပုထိုး (၁၆၁၄/၉၉၂) တို႔ ပါဝင္ပါတယ္။ သီရိပစၥယာေျမာက္ ထူပါေလးဆူတန္း (၁ဝ၃၈/၄၂၈) က (၁ဝ၄၁/၄၃၁) အထိကိုလည္း အဲဒီစာရင္းထဲမွာထည့္ႏိုင္မယ္လို႔ ထင္ရပါတယ္။

ငကၽြဲနားေတာင္းပုထိုး

ဗူးဘုရား

သီဟိုဠ္ကေစတီပံုစံကို နမူနာယူၿပီးတည္ခဲ့တာျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ ခန္႔မွန္းယူဆထားတဲ့ ေစတီပံုစံမွာ ေအာက္ပိုင္းက ေခါင္ေလာင္းပံုျဖစ္ျဖစ္ သပိတ္ေမွာက္ပံုျဖစ္ျဖစ္ ခံထားတယ္။ အဲဒီအထက္မွာ ေလးေထာင့္ပံု ဓာတ္ေတာ္တိုက္ (ဓာတုဂဗၻ၊ ဟာမိက)၊ လည္ပင္းသိမ္သိမ္တဆင့္၊ ေဖာင္းရစ္ ေစတီအခၽြန္နဲ႔ အထြတ္ ပါေလ့ရွိတယ္။ အဲဒီပံုစံနဲ႔ေတြ႔ရသမွ် ေစတီေတြကို အေခၚရလြယ္ကူေအာင္ သီဟိုဠ္ပံုလို႔ပဲ သံုးႏႈန္းထားေၾကာင္း မွတ္သားရပါတယ္။ အဲဒီသီဟိုဠ္ပံုေစတီေတြမွာ ပံုစံနည္းနည္းခ်င္းစီ ကြဲျပားတာေတြကို ေတြ႔ရတယ္။

ေခါင္းေလာင္းပံု၊ သပိတ္ေမွာက္ပံုရဲ႕ ေအာက္ဆံုးမွာ၊ အ႐ိုင္းပံုေအာက္ခံ ခံထားတဲ့ သီဟိုဠ္ပံု ေစတီေတြအေနနဲ႔ ေပပင္ေက်ာင္းပုထိုး (၁၆၅၃/၉၅၇)၊ တာမဏိပုထိုးေတြကို ေတြ႔ရၿပီး၊ ေလးေထာင့္ပံု ေအာက္ခံ ခံထားတဲ့ သီဟိုဠ္ပံုေတြမွာ ဆပဒပုထိုး (၁၈၇/၁၄၅)၊ ငွက္ပစ္ေတာင္ပုထိုးငယ္ (၁၆၄/၁၃၁-က) နဲ႔ ေတာင္ဘီရြာ၊ အင္းဝေက်ာင္းဝင္းေစတီေတြကို ေတြ႔ရပါတယ္။

ေပပင္ေက်ာင္းပုထိုး

ဆပဒပုထိုး

ျဖတ္စေရႊဂူပုထိုး (၁၂၅ဝ/၅၈၅) နဲ႔ စိမ္းညက္ညီမပုထိုး (၁ဝ၈၆-၄၅၈) ေတြကေတာ့ ျခယ္လွယ္တာ မ်ားတယ္။ ေဖာင္းရစ္ေတြမွာ မ်က္ရစ္ခပ္စိပ္စိပ္၊ ဓာတ္ေတာ္တိုက္ ဟာမိကကိုလည္း ခိုနန္းခ်ဳိးေထာင့္ေတြနဲ႔ ေဆာက္ထားလို႔ ထူးျခားပါတယ္။

ဆင္႐ုပ္ခံ သီဟိုဠ္ပံုေစတီေတြကေတာ့ ေစတနာႀကီး (စည္စနာ၊ စစ္စနာ၊ ရွစ္ရွနာ၊ ဂိဂၷါ) (၉၈၇/၄၁၃) ပုထိုးနဲ႔ ကႆပ ထူပါႀကီး (၄၉၅/၂၈၇-က)တို႔ျဖစ္ၾကတယ္။ ပုဂံေခတ္က စည္စနာပုထိုး လို႔ေခၚခဲ့ပံုရတဲ့ ေစတနာႀကီးပုထိုးက သီဟိုဠ္ပံုေစတီေတြထဲမွာ အႀကီးဆံုးပါ။ မူလတုန္းက သိဝဟိႏၵဴ နတ္ကြန္းကို လႊမ္းျခံဳၿပီးတည္ခဲ့ပံုရတယ္လို႔ မွန္းဆႏိုင္ပါတယ္။ အုတ္တံတိုင္းကပဲ တဖက္စီမွာ ၃၈ဝ ေပ စီရွိတယ္။ ၁၆၂ ေပ စီရွိတဲ့ ေစတီေအာက္ခံပစၥယံ မ်က္ႏွာတဖက္စီမွာ ဆင္႐ုပ္ေရွ႕ပိုင္း စုစုေပါင္း ၃၉ခု စီရွိတယ္။ အသစ္ျဖည့္စြက္မျပဳျပင္ခင္က သပိတ္ေမွာက္အထက္ပိုင္းမွာ ေလးေထာင့္ဓာတ္ေတာ္တိုက္ အထိပဲ ေရွးလက္ရာက်န္ခဲ့တယ္။

ေစတနာႀကီးပုထုိုး ဓာတ္ေတာ္တိုက္

ျမင္းကပါပုထိုး (၁၃၂၈/၆၅၂) နဲ႔ အနိ႐ုဒၶမင္းႀကီးေကာင္းမႈ ေလာကနႏၵာ (၁ဝ၂၃/၄၁၈-က) ေစတီေတြကေတာ့ ေခါင္းေလာင္းပံုစံေတြအထဲမွာ အေစာဆံုးျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိပါတယ္။

ျမင္းကပါပုထိုး

ေလာကနႏၵာ

အ႐ိုင္းပံုေအာက္ခံ ေစတီလံုးေတြကို အေတြ႔ရနည္းတယ္။ ပစၥယံမပါသေလာက္နဲ႔ တည္ထားတဲ့ အိမ္ရာေက်ာင္း အေနာက္ဘက္ေစတီ (၂၁၁၆/၁၄၁၁) ပံုစံမ်ဳိးပါ။ ေလးေထာင့္ပံုေအာက္ခံ ေစတီလံုးကိုေတာ့ အရြယ္အစားစားနဲ႔ ေနရာအႏွံ႔အျပားမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။

ပုဂံေခတ္ရဲ႕ေနာက္ပိုင္း ေခတ္အဆက္ဆက္ နမူနာပံုစံယူၿပီးတည္ၾကတဲ့ ေရွးဦး ေစတီလံုးပံုစံေတြထဲမွာ ပုဂံေခတ္ဦး ၁၁ ရာစု ေႏွာင္းပိုင္းက အနိ႐ုဒၶမင္းႀကီးေကာင္းမႈ ေရႊဆံေတာ္ေစတီ (၁၅၃၆/၈၄၉)၊ ပုဂံေခတ္လည္ ၁၂ ရာစုေစာေစာပိုင္းက ထိလိုင္မင္းႀကီးေကာင္းမႈ ေရႊစည္းခံုေစတီ (၁/၁-က)၊ ၁၂ ရာစုေႏွာင္းပိုင္း နရပတိစည္သူ (ဒုတိယ စည္သူ) မင္းႀကီးေကာင္းမႈ ဓမၼရာဇကေစတီ (၉၃၇/၄၁၂-က) နဲ႔ ပုဂံေခတ္ေႏွာင္း ၁၃ ရာစုက တ႐ုတ္ေျပးမင္းေကာင္းမႈ မဂၤလာေစတီ (၁၄၃၉/၇၅၂) တို႔ကိုၾကည့္ရင္ အင္မတန္ အခ်ိဳးအစားက်နလွေၾကာင္း ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။

ေရႊဆံေတာ္ေစတီ

အနိ႐ုဒၶမင္းႀကီး စတည္ခဲ့ၿပီး ထိလိုင္မင္းႀကီး လက္စသတ္တည္ခဲ့တဲ့ ေရႊစည္းခံုေစတီပံုစံက ေႏွာင္းေခတ္ေစတီေတြရဲ႕ စံနမူနာျဖစ္လာခဲ့ပံုရတယ္။ ပုဂံေခတ္ေႏွာင္းပိုင္း ေစတီႀကီးႏွစ္ဆူျဖစ္တဲ့ နရပတိစည္သူ (ဒုတိယ စည္သူ) မင္းႀကီးရဲ႕ ဓမၼရာဇကေစတီ နဲ႔ တ႐ုတ္ေျပးမင္းရဲ႕ မဂၤလာေစတီေတြက ေရႊစည္းခံုေစတီပံုစံနဲ႔ ဆင္တူလွေၾကာင္းကို ေတြ႔ႏိုင္တယ္။

ေရႊစည္းခံုေစတီ

မဂၤလာေစတီ

ဓမၼရာဇကေစတီ

ငါးမ်က္ႏွာရွိတဲ့ ဓမၼရာဇကေစတီ (၉၃၇/၄၁၂-က)က ေရွးေဟာင္းပုဂံမွာေတြ႔ရသမွ် ငါးမ်က္ႏွာေစတီ/ဂူဘုရားအမ်ဳိးအစား ၁၅ ဆူထဲမွာ အရြယ္အစား အႀကီးဆံုးျဖစ္တဲ့အျပင္၊ မ်က္ႏွာတခုစီမွာ အလတ္စားဂူဘုရားတဆူစီနဲ႔ ဆက္စပ္တည္ေဆာက္ထားလို႔ ပံုစံထူးျခားပါတယ္။

တဆူအေပၚမွာ တဆူထပ္ၿပီးငံုလို႔တည္ထားတဲ့ ေစတီေတြေတြ႔ရတယ္။ အေပၚကေစတီ ၿပိဳပ်က္တဲ့အခါ အတြင္းကေစတီ ေပၚထြက္လာတာမ်ဳိးကို ေပၚေတာ္မူလို႔ ေခၚေလ့ရွိတယ္။ ပုဂံမွာ ေပၚေတာ္မူ ၃၄ ဆူေတြ႔ရွိၿပီး အျပင္ထပ္တခ်ဳိ႕ကို ရွင္းထားပါတယ္။ အျပင္ထပ္ကို အၿပီးမရွင္းပဲ ျမင္သာ႐ုံ ျပထားတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။ အသိမ်ားၾကတာက နဂါး႐ံုေပၚေတာ္မူ (၁၁၉၃/၅၃၁)၊ စကိုးဘဲေပၚေတာ္မူ (၁၆၉ဝ/၉၉၂)၊ ၁၉၆၈-ေပၚေတာ္မူ (၂၁၃၃/၁၄၂၇) နဲ႔ ႏွစ္ထပ္ၿမိဳေစတီ (၁ဝ၃၇/၄၂၆) ေတြ ျဖစ္တယ္။

အတြင္းေစတီကို ပိုၿပီးေစာတဲ့အခ်ိန္က တည္တာျဖစ္ႏိုင္သလိုပဲ တေခတ္ထည္း၊ တခ်ိန္ထည္းမွာ တည္တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ထူးျခားတာက အတြင္းေစတီပ်က္စီးလို႔ ထပ္ၿပီးငံုတာမ်ဳိးမဟုတ္ပဲ အေကာင္းပကတိရွိတဲ့ အတြင္းေစတီကို အျပင္ေစတီနဲ႔ထပ္ၿပီးမံတဲ့ သာဓကေတြေတြ႔ရတယ္။ အေကာင္းပကတိရွိတဲ့ အတြင္းေစတီေတြကိုေလ့လာရလို႔ အထူးသျဖင့္ မူလ ပုဂံေခတ္ ေစတီေတြရဲ႕ အေပၚဆံုးမွာ ဘာရွိခဲ့သလဲဆိုတာ သိႏိုင္ပါတယ္။

နဂါး႐ံုေပၚေတာ္မူ

ပံုစံထူးျခားလို႔ သီးျခားေဖာ္ျပရမွာကေတာ့ သီရိပစၥယာအရပ္က အေရွ႕ဖက္လိပ္ (၁ဝ၃ဝ/၄၂ဝ) နဲ႔ အေနာက္ဖက္လိပ္ (၁ဝ၃၁/၄၂၁) ႏွစ္ဆူ ျဖစ္ပါတယ္။ ဖက္လိပ္လို႔ နာမည္ရတာက ျမင္ရတဲ့ ပံုစံေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ မူလတည္ထားတုန္းက အမိုးခံုးခပ္နိမ့္နိမ့္နဲ႔ ျပန္႔က်ယ္က်ယ္ရွိခဲ့တဲ့ပံုပါ။ အဲဒီ အမိုးခံုးေတြ ၿပိဳက်သြားၿပီး အလည္ပိုင္း မ႑ိဳင္ေတြပဲ ထိုးထိုးေထာင္ေထာင္က်န္ရစ္ေတာ့ ဖက္လိပ္နားေတာင္းေတြနဲ႔တူေနလို႔ ရပ္ရြာကေခၚၾကတဲ့အတိုင္းပဲ နာမည္တြင္ေနပါေတာ့တယ္။ မူလတုန္းက အထက္ပိုင္းမွာ သီဟိုဠ္ပံုေစတီမ်ဳိးျဖစ္ေၾကာင္းကို ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။

အမိုးခံုးေတြၿပိဳက်သြားတဲ့ေနရာမွာ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာနက ကြန္ကရစ္အမိုးသစ္နဲ႔ နံရံေတြ ေဆာက္ၿပီး ထိန္းသိမ္းထားပါတယ္။ ဒီေနရာမွာေတာ့ မူလပံုစံ ဟုတ္မဟုတ္ဆိုတာထက္ ဘာေတြကို ထိန္းသိမ္းရသလဲဆိုတာက ပိုၿပီးအေရးႀကီးပါတယ္။ မ႑ိဳင္ေတြရဲ႕ပတ္ပတ္လည္မွာ ကမၺည္းစာကို ပါဠိဘာသာနဲ႔ ထိုးထားၿပီး နံပတ္စဥ္ေတြနဲ႔ ၅၅ဝ ဇာတ္ကြက္အျပည့္ပါတဲ့ ေျမပံု မီးဖုတ္ အုတ္ခ်ပ္ေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒီေျမပံုေတြကို စဥ့္ရည္သုတ္မထားပါ။ ပုဂံေဒသတခုလံုးမွာ ဒီဖက္လိပ္ႏွစ္ဆူမွာပဲ ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။ ပုဂံေဒသတဝိုက္မွာ အေတြ႔ရမ်ားတဲ့ စဥ့္ရည္သုတ္ မီးဖုတ္ ၅၄၇ ဇာတ္ကြက္ စဥ့္ကြင္းေတြနဲ႔ ကြဲျပားတဲ့အခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။

ေရွးမြန္စာနဲ႔ေရးထိုးထားတဲ့ ေက်ာက္စာ အပိုင္းအစေတြကိုလည္း ေတြ႔ရဖူးတယ္။ အေနာက္ဖက္လိပ္က နံရံေတြမွာ ေရွးမြန္စာနဲ႔ ေရးထားတဲ့ စာတမ္းတခ်ဳိ႕ကို ေတြ႔ႏိုင္ေသးတယ္။ ၁၁ ရာစု ႏွစ္ဝက္ေလာက္ကတည္ထားတာ ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိပါတယ္။ ၁၉ဝ၆-၁၉ဝ၇ ခုႏွစ္အတြင္းမွာ ဘုရားေတြကို ျပဳျပင္ဖို႔အတြက္ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာနက အၿပိဳအပ်က္ေတြကို တူးေဖာ္ရွင္းလင္းေတာ့ အုတ္ျမစ္ေတြရဲ႕ေအာက္မွာ အနိ႐ုဒၶမင္းႀကီးေခတ္ထက္ ေရွးပိုက်တဲ့ အုတ္ခံုေတြ ေတြ႔ရေၾကာင္း မွတ္သားရဖူးပါတယ္။

အေရွ႕ဖက္လိပ္

ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းက ေရွးေဟာင္းဘုရားေစတီအမ်ဳိးမ်ဳိးကို ေလ့လာတဲ့အခါ ဗုဒၶသာသနိက ယဥ္ေက်းမႈလက္ရာမ်ဳိးစံုကို တစုတေဝးတည္းေတြ႔ရတာေၾကာင့္ လူမ်ဳိးစုေပါင္းစံုပါဝင္တဲ့ ပုဂံသားေတြက ေရွးပုဂံကို ညီညီၫြတ္ၫြတ္နဲ႔ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကတယ္လို႔ အေသအခ်ာ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။

“ႏွလံုးမြန္၍

အားခြန္လက္ေမာင္း၊ ေယာက္်ားေကာင္းသို႔

ေရွးေဟာင္းပုဂံ၊ ျပည္ေပါကၠံမွာ

ႏုိင္ငံသစ္ထူ၊ ဦးစြန္းလူခဲ့
ျပည္သူ ညီၫြတ္သည္တကား။”


ၾကည္ေအာင္
၁၉၆၄

အထူးေက်းဇူးတင္စြာနဲ႔ ကိုးကားျခင္း

(၁) ပုဂံမင္စာစုသုေတသနလုပ္ငန္း အစီရင္ခံစာ (ဗိုလ္မွဴး ဘရွင္)၊ ၁၉၆၄
(၂) ပုဂံသြားမွတ္တမ္း (ေရႊကိုင္းသား)၊ ေမလ၊ ၂ဝဝ၈
(၃) တေန႔တလံ ပုဂံဘယ္ေျပးမလဲ (ေဒါက္တာသန္းထြန္း)၊ ၾသဂုတ္လ၊ ၂ဝဝ၆
(၄) ပုဂံခရီးသည္ (ပါရဂူ)၊ ဒု အႀကိမ္၊ စက္တင္ဘာလ၊ ၂ဝဝ၈
(၅) ပုဂံ (စုေပါင္း)၊ ဧၿပီ၊ ၁၉၉၉
(၆) ပုဂံေရွးေဟာင္းသုေတသနလမ္းၫႊန္ (ဦးဗိုေက)၊ ၁၉၈၁
(၇) သမိုင္းဝင္ ပုဂံေစတီပုထိုးမ်ား (ဦးသန္းေဆြ)၊ ၁၉၇၅
(၈) ပုဂံေခတ္ဗိသုကာလက္ရာမ်ား (မင္းဘူးေအာင္ႀကိဳင္)၊ ၁၉၈၅
(၉) Pictorial Guide To Pagan: 1971
(၁ဝ) Pagan: Art and Architecture of old Burma by Paul Strachan: 1996
(၁၁) Burma Art and Archaeology by Alexandra Green and T. Richard Blurton: 2002

22 October 2010

Yan Win (Taung Da Ga) – Thidinkyut

ဝါလ ကင္းလြတ္ သီတင္းကၽြတ္လွ်င္
ရန္ဝင္း (ေတာင္တံခါး)
ေအာက္တိုဘာ ၂၃၊ ၂၀၁၀

“မီးျမင္းမိုရ္ႏွင့္
ဝါဆိုကင္းလြတ္၊ သီတင္းကၽြတ္မို႔၊
ဘံုထြတ္ကယ္ဦးကင္၊ ဖြင့္စံပယ္ရႊင္ေသာ့ခါ”

မဟာအတုလမင္းႀကီး

ေက်ာင္းတိုက္အသီးအသီးမွာ သီတင္းသံုးေနထိုင္ၾကတဲ့ သံဃာေတာ္ေတြကို ဝါဆိုလျပည့္ေက်ာ္ တရက္ေန႔ကစလို႔ ေနရာအႏွံ႔အျပား ခရီးမသြားၾကပဲ သံုးလအၾကာ ဝါကပ္ေတာ္မူၾကဖို႔ ဗုဒၶက ပညတ္ေတာ္မူပါတယ္။ ဗုဒၶကိုယ္ေတာ္တိုင္လည္း ေက်ာင္းတိုက္တခုခုမွာ ဝါဆိုေတာ္မူပါတယ္။ ဝါကပ္တဲ့ သံဃာေတာ္ေတြ သီတင္းဝါလက ကၽြတ္လြတ္ေတာ္မူၾကတဲ့အခ်ိိန္အခါကို သီတင္းကၽြတ္လို႔ ေခၚပါတယ္။

သီတင္းကၽြတ္တဲ့အခါမွာ ပဝါရဏာ လို႔ေခၚတဲ့ ရဟန္းသံဃာအခ်င္းခ်င္း အျပစ္ႀကီးငယ္ရွိရင္ ခြင့္လႊတ္ သည္းခံၾကပါလို႔ ေမတၱာရပ္ခံ ခြင့္ပန္တဲ့ပြဲကို လုပ္ၾကရပါတယ္။

သီတင္းတခါကၽြတ္ၿပီးၿပီဆိုရင္ ရဟန္းအျဖစ္မွာ တဝါရၿပီလို႔ သံုးႏႈန္းပါတယ္။ သံဃာေတာ္တို႔ရဲ႕ ရဟန္းေဘာင္မွာရွိတဲ့ သက္တန္းကို တဝါ၊ ၂ ဝါ၊ ၃ ဝါ စသျဖင့္ ဝါနဲ႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ဗုဒၶက ၄၅ ဝါ ရခဲ့ပါတယ္။
ဗုဒၶအျဖစ္ေရာက္ေတာ္မူအၿပီး၊ ခုႏွစ္ဝါေျမာက္ ဝါ ကို တာဝတႎသာနတ္ျပည္မွာ ေဂါတမဗုဒၶ ဝါဆိုေတာ္မူပါတယ္။ မယ္ေတာ္အျဖစ္ေတာ္စပ္ခဲ့တဲ့ သႏၱဳႆီတနတ္သားနဲ႔ နတ္ျဗဟၼာပရိတ္သတ္ အေပါင္းကို တဝါတြင္းလံုး အဘိဓမၼာ တရားေဟာခဲ့တယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ သီတင္းကၽြတ္လျပည့္ေန႔ကို အဘိဓမၼာ အခါေတာ္ေန႔လို႔ ေခၚပါေသးတယ္။

သံေယာဇဥ္မွန္သမွ် အၿပီးတိုင္ ျဖတ္ေတာက္ေတာ္မူၿပီးခဲ့တဲ့ ဗုဒၶကိုယ္ေတာ္တိုင္ကေတာင္မွ မိခင္ရဲ႕ ခ်စ္ျခင္းေမတၱာနဲ႕ အနႏၱေက်းဇူးေတာ္ကို အေလးထားဂုဏ္ျပဳတဲ့အေနနဲ႔ ေနာက္ဆံုးဘဝမွာ မိခင္အျဖစ္ ေတာ္စပ္ခဲ့ဖူးတဲ့နတ္သားကို တဝါတြင္းလံုး တရားေဟာၾကားခဲ့ျခင္းပါပဲ။ မိမိအေပၚမွာတင္ရွိခဲ့တဲ့ မိခင္ရဲ႕ ေက်းဇူးအတြက္ ျပန္လည္သိတတ္ျခင္းကို ဗုဒၶက ျပသခဲ့ပါတယ္။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္မွာ တရားေဟာအၿပီး သကၤႆနဂိုရ္ လူ႔ျပည္ကို ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ အေၾကာင္းက ဗုဒၶျဖစ္ေတာ္စဥ္ေတြအထဲမွာ ထူးျခားပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဆီမီးထြန္းညိႇၿပီး ဗုဒၶကိုႀကိဳဆို ပူေဇာ္ခဲ့ၾကရာကစခဲ့ၿပီး၊ ဒီကေန႔ ျမင္းမိုရ္ပြဲလို႔ေခၚၾကတဲ့ မီးပံုးေတြအဆင့္ဆင့္၊ မီးေရာင္စံုအမ်ဳိးမ်ဳိးေတြနဲ႔ ပူေဇာ္ပြဲအေလ့အထ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ တခ်ဳိ႕အရပ္ေဒသက တာဝတႎသာပြဲလို႔ ေခၚၾကတယ္။

တာဝတႎသာက ဆင္းႂကြပံုကိုလည္း လက္မႈပညာ၊ စာေပ ကဗ်ာ အမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ပူေဇာ္ခဲ့ၾကတယ္။ လက္မႈပညာ အလုပ္အေဆာင္ေတြထဲမွာ ေတြ႔ရေလ့ရွိတာက ေလွကားပံုစံေပၚက ဆင္းႂကြလာတဲ့ဗုဒၶ၊ ဗုဒၶရဲ႕တဖက္တခ်က္မွာ သိၾကားမင္း၊ ထီးေဆာင္းေပးေနတဲ့ ျဗဟၼာမင္း၊ နတ္ျဗဟၼာ၊ လူထုပရိတ္သတ္ေတြျဖစ္ပါတယ္။

အေစာဆံုးအေနနဲ႔ အိႏၵိယျပည္မွာေတြရတဲ့ တာဝတႎသာကဆင္းႂကြပံု သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြကို IKSHVAKU PERIOD ၃ ရာစုႏွစ္တဝက္ေလာက္က ထုလုပ္ထားေၾကာင္း သမိုင္းသုေတသီမ်ားက မွန္းဆထားၾကပါတယ္။

Buddha’s Descent From the Trayastrimsha Heaven,
Ikshvauk period, second half 3rd century,
India Andhra Pradesh Nagarjunakonda Limestone

ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ ကရင္ျပည္နယ္ ေကာ့ဂြန္းဂူမွာေတြ႔ရတဲ့ တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္ သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြႏွစ္ခုကို အေစာဆံုးလက္ရာအျဖစ္နဲ႔ ေတြ႔ရွိထားပါတယ္။ ၁ဝ-၁၁ရာစု ေလာက္မွာထုထားတယ္လို႔ ခန္႔မွန္းရတယ္။ ပိုၿပီးေစာတာေတြ ျမန္မာႏိုင္ငံထဲမွာ ေတြ႔ရွိႏိုင္ေသးေပမယ့္ ဒီကေန႔အထိေတာ့ အေစာဆံုးေတြ႔ရတဲ့ အေထာက္အထားေတြပါ။ အပ်က္အစီး သိပ္မ်ားေပမယ့္ အေကာင္းက်န္တဲ့အပိုင္းေတြက အင္မတန္ျပတ္သားၿပီး လက္ရာသိပ္ေကာင္းတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲ ေသေသခ်ာခ်ာ မွန္းဆႏိုင္ပါတယ္။

သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြ (၁) မွာ ညာလက္က ဝိတကၠမုျဒာ၊ ဘယ္လက္က ဝရဒမုျဒာနဲ႔ ျပထားတဲ့ ဗုဒၶကို အလည္မွာထားၿပီး၊ သိၾကားမင္းနဲ႔ ျဗဟၼာမင္းတို႔က ရံထားတယ္။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ဗုဒၶ ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္
သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြ (၁)၊ ေကာ့ဂြန္းဂူ

အပ်က္အစီးကပိုမ်ားေပမယ့္ သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြ (၂)မွာ၊ ဗုဒၶရဲ႕ ဘယ္ဘက္ သကၤန္းအနားေပၚက ေရွးမြန္စာ ၂၃ ေၾကာင္းနဲ႔ ညာဘက္သကၤန္းအနားေပၚက ေရွးမြန္စာ စာေၾကာင္းတခ်ဳိ႕ပါတဲ့ အပိုင္းကိုေတြ႔ ရလို႔ သိပ္အေရးပါပါတယ္။ အဲဒီ႐ုပ္ႂကြေတြက မြန္လက္ရာ ျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။

သံုးထားတဲ့ သဲေက်ာက္အမ်ဳိးအစားနဲ႔ လက္ရာပံံုစံကလည္း တခုထဲျဖစ္လို႔ တေခတ္ထည္းမွာ ထုလုပ္တာျဖစ္ႏိုင္တဲ့ တတိယေျမာက္႐ုပ္ႂကြကို သထံုၿမိဳ႕ ေရႊစာရံ အေနာက္ေျမာက္မွာရွိတဲ့ ဓမၼာ႐ံုမွာ ေတြ႔ရတယ္။ အဲဒီေက်ာက္ျပား႐ုပ္ႂကြမွာပါတဲ့ ေရွးမြန္စာ စာေၾကာင္းေတြက ေကာ့ဂြန္းဂူမွာေတြ႔တဲ့ ေက်ာက္ျပား႐ုပ္ႂကြ (၂) ရဲ႕ စာေတြအတိုင္းပါ။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ဗုဒၶ ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္
သဲေက်ာက္႐ုပ္ႂကြ (၂)၊ ေကာ့ဂြန္းဂူ

အဲဒီတာဝတႎသာနတ္ျပည္က ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္ကို ပူေဇာ္ထားတဲ့ ေရွးေဟာင္းပုဂံေခတ္ လက္ရာေတြကို ေတြ႔ရတယ္။ မဟာက႐ုဏာမုျဒာနဲ႔ ထင္ထင္ရွားရွား လက္ရာေကာင္းမြန္တဲ့ ပန္းပု႐ုပ္ႂကြအေနနဲ႔ ၁၂ ရာစုေစာေစာပိုင္း ပုဂံေခတ္လက္ရာကို အာနႏၵာဂူဘုရား (၂၁၇၁/၁၄၆၅) မွာ ေတြ႔ရပါတယ္။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ဗုဒၶ ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္
ေက်ာက္ဆစ္႐ုပ္ႂကြ၊ ၁၂ ရာစု ပုဂံေခတ္၊
အာနႏၵာဂူဘုရား၊ ပုဂံ

အင္မတန္ၾကည္လင္ျပတ္သားတဲ့ နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီအေနနဲ႔ ၁၂ ရာစု ေစာေစာပိုင္း ပုဂံေခတ္ လက္ရာ ျမင္းကပါ ဂူေျပာက္ႀကီးဂူဘုရား (၁၃၂၃/၆၄၇) မွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ မဟာက႐ုဏာမုျဒာနဲ႔ အထင္အရွားေတြ႔ရပါတယ္။ ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းက တျခားဂူဘုရားေတြမွာလည္း ဆင္ဆင္တူတာေတြ ရွိပါေသးတယ္။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ဗုဒၶ ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္
နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီ၊ ၁၂ ရာစု ပုဂံေခတ္၊
ျမင္းကပါ ဂူေျပာက္ႀကီးဂူဘုရား၊ ပုဂံ

ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းတေနရာမွာ အေကာင္းပကတိေတြ႔ရွိရတဲ့ ပုဂံေခတ္လက္ရာ ရွားရွားပါးပါး သစ္သားပန္းပုကိုေတာ့ ပုဂံျပတိုက္မွာ ထိန္းသိမ္းထားပါတယ္။

တာဝတႎသာနတ္ျပည္က ဗုဒၶ ျပန္လည္ဆင္းႂကြလာတဲ့ဟန္
ပုဂံေခတ္လက္ရာ သစ္သားပန္းပု၊ ပုဂံျပတိုက္

‘သီတင္းကၽြတ္တြင္၊ ပလႅင္ေဆးမိုး၊ ရြာသြန္းၿဖိဳး’ ဆိုတဲ့ ေရွးေခတ္ ၁၂ လရာသီ မိုးဖြဲ႔လကၤာအတိုင္း၊ သီတင္းကၽြတ္လမွာရြာတဲ့မိုးက ဘုရားေစတီေတြေရွ႕မွာရွိတဲ့ ဆြမ္းသင္ပုတ္ပလႅင္ေတြကို သန္႔ရွင္း ေဆးေၾကာေပးသလိုပဲ သည္းသည္းမည္းမည္းႀကီး ရြာေစြေလ့ရွိတယ္။ ပလႅင္ေဆးမိုးက အညစ္အေၾကးေတြကို သန္႔ရွင္းေပးသလို၊ တိုင္းသူျပည္သားအေပါင္းကလည္း ဆီမီး ျမင္းမိုရ္ပြဲ ၿခိမ့္ၿခိမ့္သည္းသည္း မစဲေအာင္ ထြန္းညႇိၿပီး ဗုဒၶကိုပူေဇာ္ၾက၊ ဆုေတာင္းၾကတာပါပဲ။

သီတင္းကၽြတ္အခ်ိန္အခါကစလို႔ ျမန္မာျပည္တျပည္လံုး ျမဴေမွာင္ေဝးကင္း၊ သန္႔ရွင္းျဖဴစင္၊ အေမွာင္ခြင္းလို႔ အလင္းကိုေဆာင္ႏိုင္ၾကပါေစ။

“တိုင္းခြင္ႀကီးေအာင္ခ်ာမွာ
ဆီမီးဝါထိန္ထိန္ဝင္းလို႔၊ လင္းလွတယ္ေလး။”
မဟာအတုလမင္းႀကီး

အထူးေက်းဇူးတင္စြာနဲ႔ ကိုးကားျခင္း

(၁) ဆယ့္ႏွစ္ရာသီ စာပန္းခ်ီ (ဒဂုန္ နတ္ရွင္)၊ ၁၉၆၇
(၂) တဆယ့္ႏွစ္လမိုး (ဒဂုန္ ဦးစန္းေငြ)၊ ၁၉၇၂
(၃) ျမန္မာ့႐ိုးရာ ပဋိမာသိပၸံပညာ၊ မုျဒာမ်ား (စဝ္ထြန္းမွတ္ဝင္း)၊ ၁၉၇၇
(၄) Pictorial Guide to Pagan: 1971
(၅) Historical Sites In Burma (Aung Thaw): 1978
(၆) Burma Art and Archaeology by Alexandra Green and T. Richard Blurton: 2002

17 October 2010

Yan Win (Taung Da Gar) – Myanmar Pon Gu Phayar (2)

ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းက ေရွးေဟာင္းဘုရားေစတီမ်ား (၂)
ျမန္မာပံု ဂူဘုရားမ်ား
ရန္ဝင္း (ေတာင္တံခါး)
ေအာက္တိုဘာ ၁၈၊ ၂၀၁၀

ပါဠိဘာသာ ဂူဟ ကတဆင့္ ဂူ ဆိုတဲ့ေဝါဟာရျဖစ္လာၿပီး၊ ပုဂံေခတ္ေက်ာက္စာေတြမွာ ကူ၊ ကူပုရွာ (ဂူ၊ ဂူဘုရား) လို႔ေရးထိုးတတ္တဲ့ လိုဏ္ဂူပါ ပုဂံကေရွးေဟာင္းဘုရားေတြကို ပံုစံအလိုက္ အေခၚရလြယ္ကူေအာင္ မြန္ပံုဂူဘုရားနဲ႔ ျမန္မာပံုဂူဘုရား လို႔ သမိုင္းသုေတသီ ဆရာႀကီးေတြက အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။

မြန္ပံုဂူဘုရားေတြမွာ အတြင္းနံရံေတြက နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီကမၸည္းစာေတြကို မြန္စာနဲ႔ ကမၸည္းစာေတြကို ေရးထိုးသလိုပဲ၊ ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြမွာ ျမန္မာစာသံုးၿပီး ေရးထိုးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲ အဲဒီျမန္မာစာရွိတဲ့ ဂူဘုရားပံုစံေတြကို ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြလို႔ အမည္ေပးလိုက္ၾကတယ္။

မြန္ပံုဂူဘုရားေတြက တည္ၿငိမ္ဝပ္စင္းတဲ့ အလ်ားလိုက္မ်ဥ္းလဲပံုသဏၭန္ကိုေဆာင္ၿပီး ျမန္မာပံု ဂူဘုရားေတြက အထက္ကို စြင့္စြင့္ ျမင့္တက္ေနတဲ့ ေထာင္လိုက္မ်ဥ္းမတ္ပံုသဏၭန္ကို ေဆာင္ပါတယ္။ ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းမွာေတြ႔ရွိရတဲ့ ဂူဘုရားေတြထဲမွာ မြန္ပံုဂူဘုရားေတြက ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြထက္ ပိုၿပီး ေရွးက်ပါတယ္။ ေရွးဦးပိုက်တဲ့ ၁၁ ရာစုနဲ႔ ၁၂ ရာစု ေစာေစာပိုင္းမွာတည္တဲ့ မြန္ပံုဂူဘုရားေတြကို အေျခခံၿပီးမွ ေနာက္ထပ္တည္ေဆာက္လာခဲ့ၾကတဲ့ ဂူဘုရားပံုစံေျပာင္းလဲလာပံုေတြကိုလည္း ဆက္လက္ ေလ့လာရပါမယ္။

ေရွးဦးျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြမွာေတာ့ တထပ္ပဲရွိေသးတယ္။ မြန္ပံုဂူဘုရားေတြရဲ႕ လကၡဏာတရပ္ ျဖစ္တဲ့ ေက်ာက္ထြင္းဇာ ျပဴတင္းေပါက္မ်ဳိးေတြရွိေနဆဲျဖစ္ေပမယ့္ ဂူအတြင္းမွာ အလင္းေရာင္အဝင္ နည္းတဲ့ မႈန္မႈန္မႊားမႊားေမွာင္ပတ္လမ္းေတြ မဟုတ္ေတာ့ပဲ အလင္းေရာင္နဲ႔ ေလအဝင္အထြက္ေတြ ပိုၿပီး ေကာင္းလာတယ္။ ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြရဲ႕ ပႏၷက္ပံုေတြကိုၾကည့္ရင္ ေလးဖက္ေလးတန္က အာ႐ံုခံမုခ္ဦးေတြ၊ ေလနဲ႔အလင္းေရာင္ရဖို႔ အေလးထားေၾကာင္း ေတြ႔ရပါမယ္။ ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြမွာ ဂူအမိုးကိုလည္းျမႇင့္လိုက္တယ္။ မြန္ပံုဂူဘုရားေတြမွာေတြ႔ရေလ့ရွိတဲ့ တဖက္ေလွ်ာ အမိုးခံုးအစား ပစၥယံအဆင့္ဆင့္ေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ၁၂ ရာစု ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ႏွစ္ထပ္ ဂူဘုရားအျမင့္ႀကီးေတြကိုပါ တည္ေဆာက္လာတယ္။

ပံုစံတူမရွိတဲ့အျပင္၊ စိတ္ဝင္စားစရာေတြမ်ားလို႔ သီးျခားေဖာ္ျပရမယ့္ ဂူဘုရားတဆူကေတာ့ မႏူဟာဂူဘုရား (၁၂၄ဝ/၅၇၅) ျဖစ္ပါတယ္။ မႏူဟာ (မကုတ) ဘုရင္ႀကီးေကာင္းမႈလို႔ အစဥ္အဆက္ ယံုၾကည္ေရးသားေလ့ရွိတယ္။ အျပင္ကၾကည့္ရင္ ႏွစ္ထပ္ဂူနဲ႔တူေနေပမယ့္ တထပ္ဂူအမ်ဳိးအစားပါ။ ဂူအထက္မွာ ေစတီငယ္ ၃၆ ဆူနဲ႔ ပင္မေစတီႀကီးတဆူ ရွိတယ္။ ထံုးေဖြးေဖြးနဲ႔ တဆူလံုး အသစ္လို ျဖစ္ေနပါတယ္။ မူလပုဂံေခတ္လက္ရာ ဘယ္ေလာက္အထိ က်န္ေနေသးသလဲဆုိတာကိုေတာ့ မွန္းဆရတာ ခက္ခဲပါတယ္။

အရြယ္အစားႀကီးမားတဲ့ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္ႀကီးေတြကို ေနရာရႏိုင္သမွ်ရေအာင္ ထည့္ၿပီး တည္ေဆာက္ထားလို႔ ျမင္ရသူေတြက စိတ္က်ဥ္းက်ပ္တာကို ခံစားရတယ္လို႔ ေျပာတတ္ၾကတယ္။ မူလရည္ရြယ္ခ်က္ကိုေတာ့ အတိအက် မသိႏိုင္ပါ။ ႀကီးမားတဲ့သဒၶါတရားကို ေဖာ္ျပခ်င္တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ မူလကတည္းကပဲ လက္ရွိအရြယ္အစားေတြအတိုင္း တည္ခဲ့တာျဖစ္ႏိုင္စရာရွိေပမယ့္ ေခတ္အဆက္ဆက္မွာ အျပဳအျပင္ေတြမ်ားခဲ့လွၿပီဆိုတာကိုလည္း သတိျပဳမိစရာပါ။ ေတြ႔ရတဲ့ ေက်ာက္စာကလည္း ေနာက္ထိုးေက်ာက္စာျဖစ္ေနတယ္။ ပုဂံေခတ္ေနာက္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာၿပီးမွ ေရးခဲ့တဲ့ရာဇဝင္ေတြကို ကိုးကားလို႔ ခံစားေရးသားၾကတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။

မႏူဟာဂူဘုရား (၁၂၄ဝ/၅၇၅)

မႏူဟာဂူဘုရားျဖတ္ပိုင္းပံု

အေစာဆံုး ျမန္မာပံုဂူဘုရားေတြထဲမွာပါႏိုင္တာကေတာ့ ေျမပံုသာဘုရားလွလို႔ အမွတ္မွားၿပီး ေခၚေလ့ရွိၾကတဲ့ ေလာကမုနိေျမဘံုသာဂူဘုရား (၁၅၁၂/၈၂၅) ျဖစ္ပါတယ္။ ပုဂံေခတ္မွာ ဂူဘုရားနဲ႔ ေစတီကို တြဲၿပီးတည္တဲ့အေလ့အထရွိပါတယ္။ တေခတ္ထည္း၊ တၿပိဳင္ထည္းတည္တာျဖစ္ႏိုင္တဲ့ ေျမေပါက္ေစတီတဆူကိုပါ ေလာကမုနိေျမဘံုသာ ဂူဘုရားနဲ႔ ကပ္လ်က္ေတြ႔ႏိုင္တယ္။ မွတ္သားစရာ ကေတာ့ အသစ္ျဖည့္မျပဳျပင္ခင္တုန္းက ေလာကမုနိေျမဘံုသာဂူဘုရား ကြမ္းေထာင္ရဲ႕အထက္က အထြတ္ေစတီနဲ႔ မုခ္ေပါက္အထက္က ေစတီငယ္တို႔မွာ မူလပုဂံေခတ္လက္ရာ အေတာ္မ်ားမ်ား က်န္ေနေသးတာကိုပါပဲ။ ပုဂံေခတ္ေပၚေတာ္မူ ၾကာဖူးပံုဘုရားက ေစတီပံုမ်ဳိးျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႔ရပါတယ္။

ျမန္မာပံုဂူဘုရားပံုစံေတြထဲမွာ တထပ္ဂူဘုရား အငယ္စား၊ အလတ္စား နဲ႔ ႏွစ္ထပ္ဂူေတြမွာလည္း အလတ္စားနဲ႔ အႀကီးစားေတြရွိပါတယ္။ အေတြ႔ရအမ်ားဆံုး ပံုစံဆင္တူအုပ္စုေတြမွာ ထည့္သြင္း ထားေပမယ့္ အေသးစိတ္တည္ေဆာက္ပံု လက္ရာေတြမွာ တဆူနဲ႔တဆူ ခၽြတ္စြပ္တူတာမ်ဳိးမရွိပါ။

ျမန္မာပံုဂူဘုရားပံုစံေတြထဲမွာ တထပ္ဂူဘုရား၊ ကြမ္းေထာင္ေပါက္ အမ်ဳိးအစားျဖစ္တဲ့ ေရႊဂူႀကီး ဂူဘုရား (၁၅၈၉/၉ဝ၁-က)၊ သက်မုနိ (၁၄၇/၁၁၈)၊ ေလာကထိပ္ပန္း (၁၅၈ဝ/၈၉၂)၊ ျမင္းကပါ ဂူေျပာက္ငယ္ (၁၃၉၁/၇၁ဝ)၊ စိမ္းညက္အမ (၁ဝ၈၅/၄၅၇)၊ သမၺဴလ (သံုးလူလ) (၄၈၂/၈၁)၊ သိမၼစည္း ဂူဘုရား (၁၄၇၁/၇၈၄)။ မဟာေဗာဓိပံုစံကြမ္းေထာင္ေပါက္ ဂူဘုရားအမ်ဳိးအစားေတြမွာ ပါဝင္တာက ဝက္ႀကီးအင္းဂူေျပာက္ႀကီး (၂၉၈/၁၉၇-က)၊ မဟာေဗာဓိ (၁၆၇ဝ/၉၇၃)၊ သီရိပစၥယာဂူေျပာက္ဂူဘုရား (ဗိုလ္ခ်ဳိမိဂူဘုရား) (၉၉၅/၄၁၅-က)။ ေစတီေပါက္အမ်ဳိးအစားျဖစ္တဲ့ ကုန္းေတာ္ႀကီး (၁၅၁/၁၂၂-က)၊ နႏၵာမညာ (၅၇၇/၃ဝ၆-က) တို႔ကို နမူနာအေနနဲ႔ ျပရပါမယ္။ ကြမ္းေထာင္နဲ႔ ေစတီေပါက္မဟုတ္ပဲ ထူပါေပါက္ ဂူဘုရားေတြလည္း ရွိပါတယ္။

ေရႊဂူဒါယကာ အေလာင္းစည္သူ (ပထမစည္သူ)မင္းႀကီးရဲ႕ ပါဠိဘာသာထိုး ေက်ာက္စာမွာ ပါတဲ့အတိုင္း ေျမျပင္အထက္မွာ စံု႔စံု႔တက္လာတဲ့ သဏၭန္ရွိတာကေတာ့ ေရႊဂူႀကီးဂူဘုရားပါ။ ေလးေထာင့္ အုတ္ခံုႀကီးအေပၚမွာ တည္ထားပါတယ္။ အဲဒီေရႊဂူႀကီးဂူဘုရားအထဲမွာပဲ သားအရင္းျဖစ္တဲ့ နရသူရဲ႕ လက္ခ်က္နဲ႔ နတ္ရြာစံရွာတယ္လို႔ ရာဇဝင္ေတြမွာပါရွိတဲ့ ဂူဘုရားျဖစ္တာေၾကာင့္လည္း ပိုၿပီးစိတ္ဝင္စားစရာ ေကာင္းပါတယ္။

ဘုရင့္ေနာင္လက္ထက္မွာ ထိုးတဲ့ေက်ာက္စာကို ဂူဘုရားေရွ႕ခန္းထဲမွာ ေတြ႔ရတယ္။ ကုန္းေဘာင္ေခတ္နဲ႔ အမရပူရေခတ္က လုပ္ေလ့လုပ္ထရွိတဲ့ မူလလက္ရာကို ဖ်က္ပစ္ၿပီးျပဳျပင္သလိုမ်ဳိး ဘုရင့္ေနာင္ကမလုပ္ခဲ့ပဲ ေသေသသပ္သပ္ျပဳျပင္ထားတဲ့ ေထာက္အထားေတြလည္း ေတြ႔ရဖူးတယ္။

ေရႊဂူႀကီးဂူဘုရား (၁၅၈၉/၉ဝ၁-က)

အသစ္ျဖည့္စြက္မျပဳျပင္ခင္တုန္းက ေခ်ာက္ဖလအရပ္ သက်မုနိဂူဘုရား ကြမ္းေထာင္ရဲ႕ အထက္က အထြတ္ေစတီမွာလည္း ေပၚေတာ္မူၾကာဖူးပံုဘုရားက အထြတ္ေစတီပံုစံမ်ဳိးျဖစ္တဲ့ မူလ ပုဂံေခတ္လက္ရာ အေတာ္မ်ားမ်ား က်န္ေနေသးတာကို ေတြ႔ရပါမယ္။

သက်မုနိဂူဘုရား၊ ေခ်ာက္ဖလ (၁၄၇/၁၁၈)

ပုဂံေခတ္ နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီကို ေလ့လာသူေတြအတြက္ မေရာက္မျဖစ္တဲ့ ဂူဘုရားတဆူကေတာ့ ေလာကထိပ္ပန္း ျဖစ္ပါတယ္။ အထြတ္ေစတီကို အသစ္မျဖည့္စြက္ခင္တုန္းက ဂူအထက္မွာ ကြမ္းေထာင္ အထိပဲက်န္ရွိၿပီး ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာနက ေရွးလက္ရာမပ်က္ ျပင္ထားတာေတြ ရွိခဲ့ဖူးတယ္။

ေလာကထိပ္ပန္း ဂူဘုရား (၁၅၈ဝ/၈၉၂)

ပံုစံထူးျခားၿပီး ဗုဒၶဂယာက မဟာေဗာဓိေစတီႀကီးရဲ႕ပံုစံမ်ဳိး ကြမ္းေထာင္ရွိတဲ့ ဂူဘုရားတဆူကေတာ့ ဝက္ႀကီးအင္းဂူေျပာက္ႀကီး ျဖစ္ပါတယ္။ အသစ္မျဖည့္စြက္ခင္က အထြတ္ေစတီမရွိေတာ့ပဲ ကြမ္းေထာင္ အထက္က အ႐ိုင္းပံုအဆင့္တခုပဲ ေရွးလက္ရာ က်န္တယ္။ ျပတိုက္ေတြအတြက္ ေရွးေဟာင္းပစၥည္းကို အသည္းအသန္ရွာတဲ့ ဂ်ာမန္လူမ်ဳိးတစုက ဖ်က္ဆီးယူငင္သြားၾကလို႔ အေကာင္းဆံုး ပုဂံေခတ္လက္ရာေတြ ထဲမွာပါတဲ့ နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီေတြ ပ်က္စီးခဲ့ရတဲ့ ဂူဘုရားပါ။ အဲဒီဖ်က္ဆီးတဲ့ သမိုင္းတရားခံေတြကို ေမာင္းထုတ္ႏိုင္ခဲ့လို႔ ထပ္ၿပီးမပ်က္စီးေအာင္ တားဆီးႏိုင္ခဲ့ေပမယ့္ ပါသြားၿပီးခဲ့တာေတြကိုေတာ့ ျပန္မရခဲ့ပါ။

ဝက္ႀကီးအင္းဂူေျပာက္ႀကီး ဂူဘုရား၊ ဝက္ႀကီးအင္း (၂၉၈/၁၉၇-က)

ပုဂံနယ္က နယ္ခ်ဲ႕ေတာ္လွန္ေရးေခါင္းေဆာင္ ဗိုလ္ခ်ဳိ ကို အဲဒီဘုရားထဲမွာ ဖမ္းမိသြားလို႔ ရပ္ရြာက ဗိုလ္ခ်ဳိမိဘုရားလို႔ ေခၚၾကတဲ့ သီရိပစၥယာဂူေျပာက္ဂူဘုရား၊ (၉၉၅/၄၁၅-က) ကလည္း မဟာေဗာဓိပံုစံမ်ဳိး ကြမ္းေထာင္ရွိတဲ့ ဂူဘုရားတဆူပါ။

သီရိပစၥယာဂူေျပာက္ဂူဘုရား (ဗိုလ္ခ်ဳိမိဂူဘုရား) (၉၉၅/၄၁၅-က)

မဟာေဗာဓိပံုစံမ်ဳိး ကြမ္းေထာင္ရွိတဲ့ ဂူဘုရားတဆူကေတာ့ မဟာေဗာဓိဂူဘုရား (၁၆၇ဝ/၉၇၃) ျဖစ္ပါတယ္။ မူလပုဂံေခတ္လက္ရာ အထြတ္ေစတီနဲ႔ အရံေစတီငယ္ေတြမရွိေတာ့ပဲ ေနာက္ေခတ္ေတြက်မွ ထပ္္ျဖည့္ထားတာကို ေတြ႔ရပါမယ္။ မူလတုန္းက ဗုဒၶဂယာမွာရိွတဲ့ မဟာေဗာဓိေစတီႀကီးရဲ႕ အထြတ္ပံုစံမ်ဳိး ျဖစ္ႏိုင္စရာရိွပါတယ္။

ေခ်ာက္ဖလအရပ္ ကုန္းေတာ္ႀကီးဂူဘုရားမွာေတာ့ ဂူအထက္မွာ ေစတီေပါက္ျဖစ္ပါတယ္။ အထက္ပိုင္းမွာ ထပ္ျဖည့္ဖို႔မလိုေလာက္ေအာင္ပဲ မူလပုဂံေခတ္လက္ရာ အျပည့္အစံုနီးပါး က်န္ပါေသး တယ္။ ကုန္းေတာ္ႀကီးဂူဘုရားနဲ႕ခပ္ဆင္ဆင္တူတဲ့ မင္းနန္သူအရပ္က နႏၵာမညာ (၅၇၇/၃ဝ၆-က) ေစတီေပါက္ဂူဘုရားကလည္း ပုဂံေခတ္ နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီေတြေၾကာင့္ လူသိမ်ားတယ္။

ကုန္းေတာ္ႀကီး ဂူဘုရား၊ ေခ်ာက္ဖလ (၁၅၁/၁၂၂-က)

ပႏၷက္ပံုေတြကိုၾကည့္မယ္ဆိုရင္၊ ျမန္မာပံုဂူဘုရားပံုစံေတြမွာ အလင္းေရာင္နဲ႔ ေလဝင္ေလထြက္ကို အထူးအေလးေပးၿပီး ေဆာက္တည္ေၾကာင္း ေတြ႔ရပါမယ္။

ေရႊဂူႀကီး

သက်မုနိ

ေလာကထိပ္ပန္း

ဝက္ႀကီးအင္းဂူေျပာက္ႀကီး

သီရိပစၥယာ ဂူေျပာက္ဂူဘုရား (ဗိုလ္ခ်ဳိမိဂူဘုရား)

ကုန္းေတာ္ႀကီး

ဘုရားသံုးဆူ

ပံုစံတူ ဂူဘုရားသံုးဆူကို တဆက္တည္းတြဲထားလို႔ ဘုရားသံုးဆူ အမည္တြင္တဲ့ ဂူဘုရားေတြကို မင္းနန္သူရပ္မွာ ေတြ႔ရတယ္။ ထူးျခားတာကေတာ့ နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီေတြပါ။ ဂူဘုရားေတြရဲ႕ မ်က္ႏွာစာဖက္ကို မ်က္ႏွာမူလိုက္တဲအခါ ညာဖက္စြန္က အဆူမွာ ပန္းခ်ီအၿပီးအစီး ဆြဲထားတယ္။ အလည္ကအဆူမွာ ေကာက္ေၾကာင္းဆြထားတာကို တဝက္တပ်က္ေဆးေရာင္သြင္းထားၿပီး၊ ဘယ္ဘက္ အစြန္အဆူမွာေတာ့ ဘာမွဆြဲထားတာ မေတြ႔ရပါ။ တစံုတရာအေၾကာင္းေၾကာင့္ လက္စမသတ္ႏိုင္ခဲ့တဲ့ ပံုပါပဲ။ ပုဂံေခတ္နံရံေဆးေရးပန္းခ်ီေတြကို ဘယ္လို အဆင့္ဆင့္ေရးဆြဲတယ္ဆိုတာ ေလ့လာရလို႔ အင္မတန္ တန္ဖိုးရွိပါတယ္။

ဘုရားသံုးဆူ၊ မင္းနန္သူ (၄၆၆/၂၇၂) (၄၆၇/၂၇၃) (၄၆၈၂၇၄-က)

တထပ္ဂူဘုရားေတြထက္ပိုႀကီးတဲ့ အလတ္စားႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားေတြကို နမူနာအေနနဲ႔ျပရရင္ ႏြားျပဂူ(ႏြားမ်ားသခၤယာ) (၁၄၉၈/၈၁၁)၊ မီးၿငိမ္းကုန္းဂူဘုရား (၁၄၉၉/၈၁၂)၊ တ႐ုတ္ေျပးဂူဘုရား (၅၃၄/၂၉၅-က)၊ သပိတ္ေမွာက္ဂူဘုရား (၇၄၄/၃၆၃-က)၊ သစၥဝတီဂူဘုရား (၉၁၈/၄ဝ၅-က)၊ ေလာကမွန္ကင္း-ရြာေဟာင္းႀကီး ဂူဘုရား (၁၇၉၁/၁ဝ၉၂-က)၊ ေတာင္ဂူနီ (၇၆၅/၃၆၄-ဒ)၊ ေျမာက္ဂူနီ (၇၆၆/၃၆၄-ဓ)၊ နဲ႔ က်ဆင္းဂူ ဂူဘုရား (၁၂၁၉/၅၅၅) ေတြကို ထည့္သြင္းရပါမယ္။

ေတာင္ဂူနီဂူဘုရား (၇၆၅/၃၆၄-ဒ)၊ ေျမာက္ဂူနီဂူဘုရား (၇၆၆/၃၆၄-ဓ)

က်ဆင္းဂူ ဂူဘုရား (ေၾတေလာကလုေဝါးဗိုလ္) (၁၂၁၉/၅၅၅)

အေတြ႔ရနည္းတဲ့ ေျခတြဲလဲခ်ထိုင္ပုံ (ပါလိေလယ်ကာသန/ပလမၺပါဒါသန) နဲ႔ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္ေတြကို က်ဆင္းဂူဂူဘုရားမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ထူးျခားခ်က္တခုကေတာ့ ႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားေတြမွာ ေတြ႔ရေလ့မရွိတဲ့ မြန္ဘာသာကမၸည္းေတြကို ေအာက္ထပ္ဂူနံရံအေပၚပိုင္းမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ အေရးႀကီးတဲ့တခ်က္ကေတာ့ မူလပထမတည္ခဲ့သူ၊ အၿပီးဆက္တည္တဲ့သူ၊ ေကာင္းမႈရွင္ နာမည္ေတြ၊ စတည္တဲ့ခုႏွစ္၊ ၿပီးစီးတဲ့ခုႏွစ္နဲ႔ ဘုရားဘြဲ႔ေတာ္ပါ တိတိက်က် မင္စာမွတ္တမ္းေတြကို ေတြ႔ရတာပါပဲ။

က်ဆင္းဂူဂူဘုရား (၁၂၁၉/၅၅၅) ရဲ႕ျဖတ္ပိုင္းပံုကိုၾကည့္ရင္ ႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားေတြမွာ အမိုးခံုးနဲ႔ နံရံေတြကို ဘယ္လိုေဆာက္တည္တယ္ဆိုတာ ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။ တည္ေဆာက္ပံု ထူးျခားခ်က္အေနနဲ႔က ေတာ့ တျခားႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားေတြမွာ ရွိေကာင္းရွိႏိုင္ေပမယ့္ မျမင္သာတဲ့ ပထမထပ္နဲ႔ ဒုတိယထပ္ ႏွစ္ခု အၾကား လိုဏ္ပတ္လမ္းက်ယ္တခုရွိေနတာပါ။

က်ဆင္းဂူ ဂူဘုရား

ငါးမ်က္ႏွာဂူဘုရားေတြလည္း ရွိပါတယ္။ မုခ္ငါးခုရိွၿပီး ေရွ႕မုခ္အာ႐ံုခံမပါပဲ အလည္မ႑ိဳင္မွာ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္ေတြထားပါတယ္။ ေစတီေပါက္၊ ထူပါေပါက္အမ်ဳိးမ်ဳိးရွိၿပီး အထက္ပိုင္းတည္ေဆာက္ပံုမွာ ေတာ့ တထပ္ဂူဘုရားေတြနဲ႔ အတူတူပါပဲ။ ငါးမ်က္ႏွာဂူဘုရား (၆ဝ၇/၃၁၄-က)၊ အိ္မ္ရာေက်ာင္းဂူဘုရား (၁၈၃၁/၁၁၂၉) နဲ႔ အေရွ႕ဇံသီး-ငါးမ်က္ႏွာ (ေထာက္ေလွာ္ကား) (၅၅၈/၃၁ဝ-က) ဂူဘုရားေတြက မုခ္ငါးခုနဲ႔ ဂူဘုရားေတြထဲမွာ ပါဝင္ပါတယ္။

အေရွ႕ဇံသီး-ငါးမ်က္ႏွာ (ေထာက္ေလွာ္ကား)

ငါးမ်က္ႏွာဂူဘုရားတဆူရဲ႕ပႏၷက္ပံု

ႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားအမ်ဳိးအစားမွာပါဝင္တဲ့ အႀကီးဆံုးဂူဘုရားေတြမွာ သဗၺညဳဂူဘုရားႀကီး (၁၅၉၇/၉ဝ၆-က)၊ ကန္ေတာ့္ပလႅင္ (ေဂၚေတာ့ပလႅင္)ဂူဘုရား (၁၆၂၂ /၉၃ဝ-က)၊ စူဠာမဏိဂူဘုရား (၇၄၈ ၃၆၄-က) နဲ႔ ထီးလိုမင္းလိုဂူဘုရား (၁၈၁၂/ ၁၁၁ဝ) တို႔ ပါဝင္ပါတယ္။

သဗၺညဳဂူဘုရားႀကီး (၁၅၉၇/၉ဝ၆-က)

ကန္ေတာ့္ပလႅင္ဂူဘုရား (၁၆၂၂ ၉၃ဝ-က)

စူဠာမဏိဂူဘုရား (၇၄၈/၃၆၄-က)

ထီးလိုမင္းလို ဂူဘုရား (၁၈၁၂/၁၁၁ဝ)

ႏွစ္ထပ္ဂူဘုရားႀကီးေတြမွာ အေပၚထပ္က အေလးခ်ိန္ကိုထမ္းထားႏိုင္ဖို႔ အလည္မ႑ိဳင္ကို အခိုင္အခံ့ ေဆာက္တည္ထားေၾကာင္း ပႏၷက္ပံုေတြအရ သိႏိုင္ပါတယ္။ အေပၚထပ္က အတြင္းပိုင္း နံရံေတြမွာလည္း အေလးခ်ိန္ကိုေလွ်ာ့ဖို႔ ရည္ရြယ္တာျဖစ္ႏိုင္တဲ့ ကြယ္ဝွက္လိုဏ္ပတ္လမ္းေတြရွိေၾကာင္း ၁၉၇၅ ပုဂံငလ်င္ေၾကာင့္ ပ်က္စီးတုန္းက ေတြ႔ရပါတယ္။ သဗၺညဳဂူဘုရားႀကီးမွာ အေပၚထပ္က အေလးခ်ိန္ကို အတြင္းက ခံုးေတြနဲ႔ပါ အင္အားျဖည့္ၿပီး ထိန္းထားပါတယ္။

သဗၺညဳ

စူဠာမဏိ

ထီးလိုမင္းလို

ရာစုႏွစ္္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင့္တဲ့တိုင္ေအာင္ တည္တံ့ခိုင္ျမဲေနဆဲ ရင္သပ္႐ႈေမာစရာ အေဆာက္အဦေတြနဲ႔ အႏုပညာလက္ရာေတြကို တည္ေဆာက္ၾကရာမွာ ေခတ္ဦး၊ ေခတ္လည္၊ ေခတ္ေႏွာင္းက ပုဂံသားပညာရွင္ေပါင္းစံု ညီညီၫြတ္ၫြတ္ စုေပါင္းပါဝင္တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကေၾကာင္း ေရွးေဟာင္းပုဂံဘုရားေတြက သက္ေသျပေနသလိုပါပဲ။

ပုဂံသားေတြမွာ ဓားကိုင္ခဲ့ရတဲ့အခါလည္းရွိခဲ့တယ္။ စုတ္တံ၊ ကညစ္၊ စူး၊ ေဆာက္နဲ႔ ပန္းရံပစၥည္းေတြကို ကိုင္ရတာလည္းရိွခဲ့တယ္။ ဘုရားဝတ္ျပဳေတာ့လည္း ပန္းခုိင္ကိုကိုင္ခဲ့ၾကေပမယ္။

“ပုဂံသားတို႔
ေဆာင္ဓားတဖက္၊ ပန္းတဖက္ျဖင့္

ႏွစ္သက္ဖြယ္ရာ၊ ဆင္ျမန္းလာေသာ

အလကၤကာပင္စည္၊ တို႔တိုင္းျပည္ကား

အရည္အေသြး မမြန္ေလာ။”


တင္မိုး

ေအာက္တိုဘာ၊ ၁၉၈၃


အထူးေက်းဇူးတင္စြာနဲ႔ ကိုးကားျခင္း

(၁) ပုဂံမင္စာစုသုေတသနလုပ္ငန္း အစီရင္ခံစာ (ဗိုလ္မွဴး ဘရွင္)၊ ၁၉၆၄
(၂) ပုဂံသြားမွတ္တမ္း (ေရႊကိုင္းသား)၊ ေမလ၊ ၂ဝဝ၈
(၃) တေန႔တလံ ပုဂံဘယ္ေျပးမလဲ (ေဒါက္တာသန္းထြန္း)၊ ၾသဂုတ္လ၊ ၂ဝဝ၆
(၄) ပုဂံခရီးသည္ (ပါရဂူ)၊ ဒု အႀကိမ္၊ စက္တင္ဘာလ၊ ၂ဝဝ၈
(၅) ပုဂံ (စုေပါင္း)၊ ဧၿပီ၊ ၁၉၉၉
(၆) ပုဂံေရွးေဟာင္းသုေတသနလမ္းၫႊန္ (ဦးဗိုေက)၊ ၁၉၈၁
(၇) သမိုင္းဝင္ ပုဂံေစတီပုထိုးမ်ား (ဦးသန္းေဆြ)၊ ၁၉၇၅
(၈) ပုဂံေခတ္ဗိသုကာလက္ရာမ်ား (မင္းဘူးေအာင္ႀကိဳင္)၊ ၁၉၈၅
(၉) Pictorial Guide To Pagan: 1971
(၁ဝ) Pagan: Art and Architecture of old Burma by Paul Strachan: 1996
(၁၁) Burma Art and Archaeology by Alexandra Green and T. Richard Blurto: 2002